Kto jest na banknocie 50 zł? Historia i ciekawostki

Na współczesnym polskim banknocie o nominale 50 zł znajduje się portret króla Kazimierza III Wielkiego. Nie jest to jednak jedyna postać, jaka kiedykolwiek zdobiła pięćdziesięciozłotówkę – w przeszłości na tym nominale gościli m.in. Karol Świerczewski oraz Jan Paweł II. W artykule przybliżamy historię, zabezpieczenia i ciekawostki związane z tym popularnym niebieskim banknotem.

Kto widnieje na współczesnym banknocie 50 zł?

Obecnie obowiązujący banknot 50 zł został wprowadzony do obiegu po denominacji w 1995 roku, a następnie zmodernizowany w 2012 roku. Na jego awersie umieszczono wizerunek Kazimierza III Wielkiego, ostatniego władcy z dynastii Piastów na polskim tronie. Monarcha ten zapisał się w historii jako wybitny reformator, który – jak głosi powiedzenie – „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”.

Tłem dla portretu króla jest gotycki ornament, a z lewej strony widoczny jest inicjał z koroną – monogram „K” z drzwi katedry na Wawelu. Na rewersie banknotu przedstawiono natomiast orła z pieczęci majestatycznej Kazimierza Wielkiego oraz insygnia królewskie, w tym jabłko i berło. Całość utrzymana jest w niebieskiej tonacji kolorystycznej.

Jak zmieniał się wizerunek na banknocie 50 zł?

Półwieczna historia polskich pięćdziesięciozłotówek obfituje w różnorodne wzory. Poniższa tabela zestawia najważniejsze emisje – od pierwszego powojennego banknotu aż po współczesną wersję obiegową i emisję kolekcjonerską.

Pierwszy banknot 50 zł po II wojnie światowej przedstawiał rybaka na tle morskiego pejzażu i przez trzy dekady był podstawowym środkiem płatniczym. Zastąpił go dopiero nominał z podobizną Świerczewskiego, który z kolei wraz z poprzednikiem został wycofany w 1978 roku. Od 1995 roku pięćdziesięciozłotówkę zdobi już tylko Kazimierz Wielki.

Zabezpieczenia banknotu 50 zł – na co zwrócić uwagę?

Narodowy Bank Polski zaleca sprawdzanie autentyczności gotówki za pomocą czterech kroków: dotknij, popatrz, przechyl, sprawdź. W przypadku banknotu 50 zł szczególnie istotnych jest kilka elementów zabezpieczających.

Litera „K” zmieniająca kolor

Na prawo od portretu króla znajduje się stylizowana litera „K” w koronie, nadrukowana farbą zmienną optycznie. W zmodernizowanej wersji banknotu (od 2012 r.) przy zmianie kąta patrzenia kolor płynnie przechodzi z zielonego w niebieski.

W starszych egzemplarzach, sprzed modernizacji, litera „K” zmienia barwę z różowej na oliwkowo-zieloną w zależności od nachylenia banknotu.

Tuż pod monogramem widoczny jest efekt kątowy – w zależności od kąta obserwacji ukazuje się korona lub oznaczenie nominału „50”.

Nitka zabezpieczająca i inne detale

Po prześwietleniu banknotu wyraźnie widać pionową, ciemną linię – nitkę zabezpieczającą z mikrodrukiem „50” i skrótem „ZŁ”, również w odbiciu lustrzanym. Nitka jest zatopiona w strukturze papieru, co utrudnia jej podrobienie. Na banknocie zastosowano łącznie siedem zabezpieczeń, w tym jedno ujawniające się wyłącznie w promieniowaniu UV, które nie jest publicznie opisywane.

Co wyróżnia kolekcjonerski banknot 50 zł z Janem Pawłem II?

16 października 2006 roku, w 28. rocznicę wyboru Karola Wojtyły na papieża, NBP wyemitował pierwszy w historii Polski banknot kolekcjonerski. Na awersie znalazł się wizerunek Jana Pawła II z pastorałem oraz fragment globu, a także skrzyżowane klucze symbolizujące Państwo Watykańskie. Rewers przedstawia moment złożenia hołdu prymasowi Stefanowi Wyszyńskiemu przez kardynała Wojtyłę podczas mszy inaugurującej pontyfikat.

Nakład wyniósł 2 miliony egzemplarzy, a nominał 50 zł jest jedynie symboliczny – banknot nigdy nie trafił do powszechnego obiegu. W dolnej części rewersu widnieją dewizy obu hierarchów: „Totus tuus” (Cały Twój) oraz „Soli Deo” (Samemu Bogu cześć i chwała), a także fragment listu do Polaków i zarys klasztoru na Jasnej Górze.

Kim był Karol Świerczewski na banknocie 50 zł z PRL-u?

W okresie PRL nominał 50 zł zyskał nowe oblicze po serii emisji z lat 1975–1988. Na awersie widniał generał Karol Świerczewski, komunistyczny działacz i uczestnik wojny domowej w Hiszpanii, a na rewersie – frontowa strona orderu Krzyża Grunwaldu. Data pierwszej emisji – 9 maja 1975 roku – upamiętniała 30. rocznicę zakończenia II wojny światowej, choć faktycznie banknot pojawił się w obiegu dopiero pod koniec listopada.

Co ciekawe, przez niemal trzy lata (do 30 czerwca 1978 roku) pięćdziesięciozłotówka ze Świerczewskim funkcjonowała równolegle ze starszym banknotem z rybakiem. Dziś egzemplarze w stanie bankowym (UNC), zwłaszcza rzadsze serie i odmiany, są poszukiwanym materiałem kolekcjonerskim.

Banknoty PRL-owskie, w tym 50 zł ze Świerczewskim, cenione są przez numizmatyków nie tylko za rzadkość, ale również jako świadectwo gospodarczej i politycznej historii kraju.