Co to jest bilon? Wyjaśnienie pojęcia

Bilon to pieniądz zdawkowy w postaci metalowych monet – pełnoprawny środek płatniczy uzupełniający obieg banknotów. Najczęściej używa się go do drobnych transakcji, wydawania reszty oraz w automatach wrzutowych. W dalszej części artykułu szczegółowo wyjaśniamy to pojęcie, jego genezę i praktyczne zastosowania.

Czym jest bilon?

Najprościej rzecz ujmując, bilon to nic innego jak codzienne monety. W odróżnieniu od pieniądza papierowego wykonuje się go z metalu, co przekłada się na znacznie dłuższy czas obiegu. Współcześnie wartość nominalna bilonu bywa wyższa niż wartość stopów użytych do jego produkcji – wówczas mówimy o monecie podwartościowej wyposażonej w kurs przymusowy, czyli obowiązek akceptowania jej w rozliczeniach.

Bilon jest pełnoprawnym środkiem płatniczym, a jego przyjmowanie w rozliczeniach jest obowiązkowe na mocy tzw. kursu przymusowego.

Nazwa pochodzi od stopu miedzi i srebra, który pierwotnie stosowano do bicia monet o niskich nominałach. Z czasem wyraz utrwalił się jako ogólne określenie pieniądza zdawkowego, choć w numizmatyce nadal oznacza on konkretny materiał.

Z jakich materiałów powstaje bilon?

Wybór surowca do produkcji monet zawsze balansuje między niskim kosztem a odpowiednią trwałością. Dawniej sięgano po nikiel, mosiądz, brąz, a nawet złoto – w XIX-wiecznej Hiszpanii bito złoty bilon. Dziś dominują stal, aluminium oraz różne stopy miedzi, które gwarantują odporność na ścieranie i korozję.

W mennicach na całym świecie najczęściej spotyka się następujące materiały:

• stal powlekana mosiądzem lub niklem,
• aluminium i jego stopy,
• mosiądz manganowy oraz zwykły mosiądz,
• brąz (stop miedzi z cyną).

Zalety i praktyczne zastosowanie bilonu

Monety są znacznie trwalsze od banknotów – przeciętna moneta krąży w obrocie nawet kilkadziesiąt lat, podczas gdy banknot zużywa się w ciągu kilkunastu miesięcy. Ta wytrzymałość przekłada się bezpośrednio na niższe koszty emisji i logistyki.

Drugą, nie mniej istotną cechą jest kompatybilność z automatami wrzutowymi. Parkometry, biletomaty czy ekspresy z kawą projektowano z myślą o przyjmowaniu monet i bilon zachowuje tu swój monopol, mimo rosnącej popularności płatności bezgotówkowych. W sytuacjach braku terminala lub internetu fizyczna moneta wciąż okazuje się niezastąpiona.

Bilon w Polsce na przestrzeni lat

Przed II wojną światową obowiązywały ścisłe limity stosowania monet. Poniższa tabela przedstawia dawne ograniczenia kwotowe:

Przed 1939 rokiem polskie monety miały ograniczoną moc zwalniania z zobowiązań – np. 10-złotówką można było zapłacić najwyżej 1000 zł jednorazowo.

W latach 1989–1994, z powodu bardzo wysokiej inflacji, monety zdawkowe praktycznie zniknęły z obiegu. Ich siła nabywcza spadła tak drastycznie, że posługiwanie się nimi straciło sens. Dopiero po denominacji złotego w 1995 roku bilon powrócił do codziennego użytku.

Obecnie emisją bilonu zajmuje się Narodowy Bank Polski, a bicie monet realizuje Mennica Polska. W okresie od kwietnia 2014 do końca 2016 roku najdrobniejsze nominały – 1, 2 i 5 groszy – trafiły jednak do produkcji w brytyjskiej Royal Mint. W tym czasie zmieniono też stop: mosiądz manganowy zastąpiono stalą powlekaną mosiądzem. Następnie produkcja wróciła do kraju, a w portfelach wciąż nosimy komplety od 1 grosza do 5 złotych.

Inne znaczenia słowa bilon

Poza kontekstem finansowym termin odnosi się do technicznego stopu miedzi i srebra, z którego niegdyś bito niskonominałowe monety. To właśnie od tego materiału wzięła się nazwa całej kategorii pieniądza zdawkowego.

Słowo funkcjonuje również w kulturze – Bilon to pseudonim znanego polskiego rapera, współtwórcy zespołu Hemp Gru. W świecie technologii finansowych pojawia się natomiast podobnie brzmiący termin „Billon”, oznaczający standard cyfrowego obrotu gotówkowego w technologii blockchain. W codziennym języku pozostaje jednak synonimem monet, które pobrzękują w naszych kieszeniach.