Jak sprawdzić, czy banknot jest prawdziwy?

Najprościej sprawdzisz banknot, stosując zasadę „dotknij, popatrz, przechyl”. Wyczuj wypukły druk, obejrzyj banknot pod światło i zmień kąt patrzenia, aby zobaczyć zabezpieczenia. Nie musisz mieć specjalnego urządzenia. Jeśli mimo sprawdzenia masz wątpliwości, nie płać podejrzanym banknotem – zanieś go do banku albo zgłoś sprawę na policji.

Jak sprawdzić banknot metodą „dotknij, popatrz, przechyl”?

Wstępna weryfikacja powinna obejmować kilka zabezpieczeń, a nie tylko jeden element. Falsyfikaty mogą być wykonane na papierze o niewłaściwej fakturze, mieć nieostry druk albo imitować wybrane zabezpieczenia. Porównanie z innym banknotem tego samego nominału może ułatwić ocenę, ale ostateczną autentyczność ocenia Narodowy Bank Polski.

Dotknij – sprawdź papier i wypukły druk

Prawdziwy banknot jest wykonany ze specjalnego papieru, który ma charakterystyczną strukturę i szelest. Nie powinien być ani nadmiernie gładki, ani wyraźnie zbyt wiotki lub sztywny. Pod palcami wyczujesz też elementy wykonane techniką stalorytu, czyli druku dającego wyraźną wypukłość.

Na stronie przedniej dotknij przede wszystkim portretu władcy, godła, oznaczenia nominału, napisu „Narodowy Bank Polski”, podpisów oraz oznaczenia dla osób niewidomych. Wypukłość można sprawdzić przesunięciem palca lub paznokcia po powierzchni. Na mocno zużytym banknocie farba może być częściowo wytarta, dlatego sprawdź mniej zniszczony fragment i pozostałe zabezpieczenia.

Popatrz – obejrzyj banknot pod światło

Unieś banknot pod światło i sprawdź, czy widoczne są elementy powstające w papierze, a nie zwykłe nadruki. Znak wodny powinien być wielotonowy, zawierać wizerunek władcy oraz, w zmodernizowanych banknotach, cyfrowe oznaczenie nominału. Nie powinien być wyraźnie widoczny bez podświetlenia jako jednolity nadruk.

Pod światło zobaczysz także nitkę zabezpieczającą. Na autentycznym banknocie ma ona postać ciemnej linii z mikrotekstem zawierającym oznaczenie nominału oraz skrót „ZŁ”. Sprawdź również zabezpieczenie recto-verso. Elementy umieszczone po obu stronach w prawym górnym rogu powinny się dokładnie uzupełniać, tworząc pełną koronę.

W obiegu pozostają zarówno banknoty starsze, jak i zmodernizowane. Różnią się one częścią zabezpieczeń, dlatego brak elementu charakterystycznego dla nowszej wersji nie musi sam w sobie oznaczać fałszerstwa. Przy porównaniu korzystaj z informacji NBP dotyczących konkretnego nominału i wersji banknotu.

Przechyl – sprawdź efekt kątowy

Trzymaj banknot płasko na wysokości wzroku i powoli zmieniaj kąt patrzenia. Efekt kątowy powinien powodować zmianę wyglądu określonych elementów. W banknotach 10 zł i 20 zł oznaczenie nominału zmienia się z jasnego na ciemne. W nominałach 50 zł i wyższych zmienia się nominał albo pojawia się inny element, na przykład korona.

W zmodernizowanych banknotach można obserwować również zmianę barwy ozdobnych elementów. Na 50 zł stylizowana litera „K” przechodzi z zielonej w niebieską, na 100 zł rozeta zmienia barwę ze złotej na zieloną, a na 200 zł i 500 zł zmieniają się odpowiednio tarcza oraz szyszak husarski. Brak jakiejkolwiek zmiany, jednolity nadruk lub nieruchomy wzór powinny wzbudzić ostrożność.

Nie oceniaj banknotu wyłącznie po jednym zabezpieczeniu. Uszkodzona nitka albo wytarte elementy mogą wynikać ze zużycia, a nie z fałszerstwa. Podejrzane różnice powinny występować w kilku miejscach jednocześnie.

Efekt kątowy na banknotach – co powinno się zmieniać?

Poniższe zestawienie dotyczy podstawowych efektów widocznych po przechyleniu polskich banknotów. W przypadku starszych i zmodernizowanych wersji szczegóły mogą się różnić, dlatego przy nietypowym egzemplarzu warto porównać go z oficjalnym wzorem NBP.

Co zrobić z podejrzanym banknotem?

Jeżeli kilka zabezpieczeń nie zgadza się z autentycznym wzorem, potraktuj banknot jako podejrzany. Nie próbuj samodzielnie rozstrzygać sprawy przez przekazanie go kolejnej osobie. Postępuj w następującej kolejności:

1. Zabezpiecz banknot – odłóż go osobno i nie niszcz go ani nie nanoś na nim żadnych oznaczeń.
2. Nie wprowadzaj go do obiegu – nie płać nim, nie rozmieniaj go, nie oddawaj go w prezencie i nie przekazuj innej osobie.
3. Zgłoś się do banku albo na policję – pracownik banku może przyjąć banknot do sprawdzenia, a policja zabezpieczy go i przekaże do dalszego postępowania.
4. Wyjaśnij, skąd go masz – opisz, kiedy i w jakich okolicznościach banknot trafił w Twoje ręce.

NBP jest jedynym organem uprawnionym do ostatecznej oceny autentyczności banknotu. Podejrzany egzemplarz może zostać zatrzymany do ekspertyzy. Jeżeli okaże się fałszywy, jego posiadacz nie otrzymuje równowartości w prawdziwych pieniądzach. Jeżeli badanie potwierdzi autentyczność, banknot może zostać zwrócony zgodnie z procedurą instytucji, która go przyjęła.

Pomocniczo możesz korzystać z materiałów NBP oraz aplikacji NBP Safe, która prezentuje zabezpieczenia polskich banknotów. Aplikacja i oględziny pomagają we wstępnej ocenie, ale nie zastępują ekspertyzy NBP.

Jakie są konsekwencje prawne?

Nieświadome posiadanie fałszywego banknotu nie jest przestępstwem. Jeżeli jednak wiesz albo masz uzasadnione podejrzenie, że banknot jest fałszywy, nie wolno nim płacić ani przekazywać go dalej. Świadome puszczenie falsyfikatu w obieg może podlegać odpowiedzialności na podstawie art. 310 Kodeksu karnego, a przyjęcie go w celu dalszego obrotu może wiązać się także z art. 312.

Dlatego samo zgłoszenie podejrzanego banknotu do banku lub na policję jest właściwym działaniem osoby, która mogła paść ofiarą oszustwa. Najważniejsza zasada pozostaje prosta: dotknij, popatrz, przechyl, a przy wątpliwościach nie płać i zgłoś banknot do sprawdzenia.

Informacje prawne mają charakter ogólny i nie stanowią indywidualnej porady prawnej.