Gdzie wymienić uszkodzony banknot?

Uszkodzony banknot możesz bezpłatnie wymienić w kasie dowolnego banku działającego w Polsce albo w Narodowym Banku Polskim. Nie musisz być klientem wybranej placówki. Otrzymana kwota zależy głównie od tego, jaka część banknotu się zachowała: od 45% do 75% oznacza zwykle połowę wartości, a powyżej 75% – pełną wartość nominalną.

Kiedy banknot kwalifikuje się do wymiany?

Wymianie mogą podlegać banknoty polskie, które są przedarte, postrzępione, podklejone, przerwane, odbarwione, nadmiernie zabrudzone, zaplamione, zawilgocone, nadpalone albo opatrzone trwałym napisem lub rysunkiem. Bank musi jednak móc rozpoznać nominał i ocenić, czy banknot jest autentyczny.

Zasady wynikają z Zarządzenia nr 31/2013 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z 17 grudnia 2013 r. W przypadku banknotu przerwanego należy zachować wszystkie fragmenty. Jeżeli pochodzą z tego samego egzemplarza i dają się ułożyć w logiczną całość, mogą zostać uwzględnione przy ocenie jego wartości. Dotyczy to banknotów podzielonych na nie więcej niż dziewięć części.

Ile dostanę za uszkodzony banknot?

O wysokości wymiany decyduje przede wszystkim zachowana powierzchnia banknotu w jednym fragmencie. Sama liczba kawałków nie przesądza jeszcze o wyniku. Bank może też skierować pieniądz do dodatkowej weryfikacji, jeśli nie da się od razu potwierdzić jego autentyczności lub nominału.

Przykładowo za banknot o nominale 100 zł z zachowaną powierzchnią od 45% do 75% można otrzymać 50 zł. Jeżeli zachowało się więcej niż 75% powierzchni, wymiana obejmuje pełne 100 zł. Przy banknotach przerwanych na części istotne jest, aby fragmenty pochodziły z tego samego banknotu i tworzyły logiczną całość. Dlatego nie wyrzucaj nawet małych kawałków.

Jak wymienić banknot w banku?

Najprościej udać się z uszkodzonym banknotem do kasy dowolnego banku w Polsce. Nie musi to być bank, w którym masz konto. Wymiana jest bezpłatna, a w typowych przypadkach może odbyć się od ręki.

Podczas wizyty procedura zwykle wygląda następująco:

1. Przekaż kasjerowi wszystkie zachowane fragmenty banknotu.
2. Wypełnij wniosek o wymianę, jeśli bank wymaga takiego formularza.
3. Podaj dane potrzebne do rozliczenia, a w razie wypłaty przelewem także numer rachunku.
4. Odbierz równowartość banknotu albo potwierdzenie przyjęcia go do dalszej weryfikacji.

Pracownik może odmówić wymiany od ręki, ale przyjąć banknot do sprawdzenia przez NBP. Dotyczy to szczególnie pieniędzy mocno zabrudzonych, nadpalonych, zabarwionych lub takich, których autentyczność budzi wątpliwości. Nie sklejaj banknotu samodzielnie taśmą przed wizytą w banku. Zachowaj go w takim stanie, w jakim się znajduje, i zabezpiecz wszystkie fragmenty.

Jak wysłać uszkodzony banknot do NBP?

Jeśli wizyta w banku jest niemożliwa albo banknot wymaga dokładnej oceny, możesz skorzystać z wymiany korespondencyjnej. Do przesyłki trzeba dołączyć wypełniony wniosek o wymianę oraz wskazać rachunek, na który NBP prześle należną kwotę. Łączna wartość banknotów wysyłanych w tym trybie nie może przekroczyć 2000 zł.

Przesyłkę wyślij pocztą lub kurierem na adres:

Narodowy Bank Polski
Departament Emisyjno-Skarbcowy
ul. Świętokrzyska 11/21
00-919 Warszawa

Na kopercie umieść dopisek „DES – wymiana”. Banknoty warto zabezpieczyć przed dalszym uszkodzeniem, ale nie należy ich dodatkowo sklejać ani czyścić. Przy pieniądzach zawilgoconych, nadpalonych lub kruszących się poszczególne fragmenty dobrze jest oddzielić, aby nie doszło do kolejnych zniszczeń.

Wymiana korespondencyjna może potrwać dłużej niż wizyta w banku, ponieważ obejmuje doręczenie przesyłki, ocenę banknotu i przelew środków. Jeżeli zachowana powierzchnia jest mniejsza niż 45% albo nie można potwierdzić autentyczności, NBP może odmówić wymiany.

Czy sklep musi przyjąć uszkodzony banknot?

Nie. Sprzedawca może odmówić przyjęcia banknotu, który jest naddarty, podklejony, mocno zabrudzony, zaplamiony, nadpalony albo budzi wątpliwości co do autentyczności. Kasjer nie ma obowiązku przeprowadzania szczegółowej oceny powierzchni banknotu ani ustalania, czy spełnia on próg 45% lub 75%.

Uszkodzony banknot należy więc zanieść do banku, a nie próbować płacić nim w sklepie. Obowiązek przyjęcia takiego pieniądza do wymiany dotyczy banków, nie punktów handlowych, restauracji ani usługodawców.

Najczęstsze pytania

Najważniejsze wyjątki i sytuacje wymagające dodatkowej ostrożności to:

• Czy można wymienić walutę obcą? NBP wymienia polskie znaki pieniężne. Uszkodzone euro, dolary lub inne waluty trzeba zgłaszać zgodnie z zasadami właściwego emitenta.
• Co się stanie, jeśli banknot jest podejrzany o fałszerstwo? Bank może go zatrzymać i przekazać do odpowiedniej weryfikacji. Nie otrzymasz wtedy automatycznie jego równowartości.
• Czy można wymienić uszkodzoną monetę? Tak. Zużyte lub uszkodzone monety również można zgłosić w banku albo NBP, jeśli da się rozpoznać ich nominał i autentyczność.
• Co zrobić z banknotem zabarwionym przez system IBNS? Nie usuwaj śladów farby i nie próbuj nim płacić. Zanieś go do banku, ponieważ może wymagać dodatkowej kontroli.

W praktyce najlepiej zacząć od dowolnego banku. Zabierz wszystkie fragmenty, nie naprawiaj banknotu samodzielnie i poproś o bezpłatną ocenę. Jeśli zachowało się co najmniej 45% powierzchni, a autentyczność i nominał nie budzą wątpliwości, bank lub NBP określi, czy przysługuje pełna, czy połowa wartości nominalnej.